Korzenie edukacji w Radziszowie

Szkoła parafialna i początki szkolnictwa publicznego

Edukacja w Radziszowie istniała już od setek lat, a jej korzenie sięgają XVI wieku, o czym świadczą sprawozdania biskupów krakowskich wizytujących parafię, przechowywane w Archiwum Metropolitalnym. Z zapisów Kroniki Parafialnej wynika, że od XVI wieku na terenie Radziszowa działała szkoła parafialna.

W połowie XIX wieku, w 1850 roku, nauczycielem szkoły w Radziszowie był Mikołaj Witalski. W 1862 roku austriackie władze rządowe wprowadziły obowiązek otwierania szkół ludowych. Szkolnictwo w Galicji po rozbiorach było zunifikowane, opierając się na niemieckojęzycznych, dwustopniowych placówkach: trywialnych i normalnych. Państwo dążyło do kontroli nad edukacją, lecz brakowało mu wykwalifikowanej kadry i środków. Zmiany nastąpiły w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku, kiedy to organizację edukacji na najniższym szczeblu przekazano lokalnym samorządom, które miały finansować budowę szkół ludowych.

Rola władz i lokalnej społeczności

Pierwsza placówka edukacyjna w Radziszowie powstała w 1867 roku dzięki zaangażowaniu naczelnika gminy Jakuba Pająka oraz dziedziców Pawlikowskich. W tym samym roku, w październiku 1867, gmina radziszowska wybudowała szkółkę trywialną na ogrodzie organisty. W dniu 18 grudnia 1867 roku Jakub Krawczyk został mianowany nauczycielem jednoklasowej szkoły ludowej. Na dzień otwarcia zapisano 125 dzieci z Radziszowa i Jurczyc, w tym 79 chłopców i 46 dziewczynek.

W 1868 roku, szkołę trywialną zbudowaną z funduszy gminy erygowano, wyposażono i wybudowano dzięki staraniom rodziny Dzieduszyckich (właścicieli majątku), proboszcza Jana Gutha oraz ówczesnego naczelnika gminy, Mateusza Pająka. Dzieci zaczęły uczęszczać do niej po raz pierwszy 9 stycznia 1868 roku, a 15 stycznia 1868 roku szkoła została poświęcona przez księdza kanonika Jana Gutha. Wydarzenie to jest uważane za początek publicznej szkoły w Radziszowie. Co ciekawe, po ustawowym równouprawnieniu Żydów w 1868 roku, część dzieci wyznania mojżeszowego również zapisano do radziszowskiej szkoły ludowej, podczas gdy wcześniej uczyły się one w nielegalnym „pokątnym” domu. Szkoła podlegała nadzorowi władz szkolnych w Myślenicach, później wielickich, a następnie krakowskich.

Rozwój i okres dworski

Modernizacja i zmiany w XX wieku

W 1901 roku szkoła radziszowska została przekształcona w placówkę czteroklasową. W 1909 roku gmina podpisała umowę na kupno budynku dworu na potrzeby szkoły wiejskiej, a zajęcia szkolne rozpoczęły się w nowej siedzibie – w byłym dworze.

Czas wojny i odbudowy

Trudne lata okupacji

6 września 1939 roku do Radziszowa wkroczyły pierwsze oddziały hitlerowskie, rozpoczynając pięcioipółletnią okupację. Pomimo trudnej sytuacji, nauka szkolna w budynku szkoły rozpoczęła się już 13 września 1939 roku. Pogarszające się warunki okupacji i wszechobecny terror doprowadziły do powstania grup ruchu oporu. W latach 1941/42 w Radziszowie otwarto szkołę rolniczą, do której przez rok, raz w tygodniu, zobowiązani byli uczęszczać absolwenci podstawówki. W tym samym okresie, w latach 1941/42, rozpoczęto tajne nauczanie. W 1944 roku budynek szkolny został zajęty przez żołnierzy niemieckich. 23 stycznia 1945 roku Radziszów został wyzwolony przez wojska radzieckie. W styczniu 1945 roku, podczas wycofywania się oddziałów niemieckich, na centrum Radziszowa spadły bomby lotnicze, powodując pęknięcia murów Dworu.

Powojenna rzeczywistość i funkcjonowanie w dworze

Pomimo zniszczeń, po przeprowadzeniu drobnych napraw, zajęcia edukacyjne w Dworze wznowiono już 1 lutego 1945 roku. Po wojnie obiekt przeszedł kilka gruntownych remontów i służył jako placówka oświatowa aż do 1997 roku, kiedy to Szkoła Podstawowa przeniosła się do nowej siedziby.

Era nowoczesności i nowy rozdział

Rozbudowa i przeprowadzka

W latach siedemdziesiątych XX wieku, podczas okresu prosperity za rządów Edwarda Gierka, znacząco wzrosła liczba ludności w Polsce Ludowej. W odpowiedzi na rosnące potrzeby, w 1981 roku w Radziszowie powstało pierwsze przedszkole. W 1985 roku powołano Społeczny Komitet Rozbudowy Szkoły, a nową placówkę edukacyjną ukończono dopiero w 1997 roku. Uroczyste otwarcie nowego budynku szkolnego i przeprowadzka dzieci do nowej Szkoły Podstawowej im. św. Stanisława Biskupa nastąpiły 1 września 1997 roku.

Jubileusz i nowy Patron

16 października 2018 roku był wyjątkową datą dla społeczności Radziszowa, ponieważ wtedy obchodzono Jubileusz 150-lecia Szkoły. W uroczystościach wzięli udział liczni goście, w tym Wojewoda Małopolski Piotr Ćwik, Małopolski Wicekurator Oświaty Halina Cimer, Burmistrz Miasta i Gminy Skawina Paweł Kolasa, a także byli dyrektorzy, nauczyciele, pracownicy i uczniowie. Po Mszy Świętej odsłonięto tablicę upamiętniającą nowego Patrona Szkoły Podstawowej w Radziszowie – Św. Jana Pawła II, której poświęcenia dokonał ksiądz prałat Andrzej Radziszowski. W części artystycznej uczniowie, poprzez taniec, śpiew i teatr cieni, przedstawili metaforyczną podróż przez dzieje Szkoły. Zaproszeni goście mogli również zwiedzić pracownie lekcyjne oraz wystawy okolicznościowe prezentujące historię i dorobek placówki.

Filary współczesnej edukacji

Relacje ponad wszystko

Obecnie Szkoła Podstawowa w Radziszowie pod kierownictwem dyrektor Teresy Sławik stawia na nowoczesną edukację opartą na relacjach.

Innowacyjne metody nauczania

Szkoła Podstawowa w Radziszowie odeszła od tradycyjnego systemu ocen i „płaskiej edukacji”, czyli nauczania wyłącznie z zeszytem, podręcznikiem i ćwiczeniami. Zamiast tego stawia na gry, zabawy, tablice interaktywne, gotowanie, taniec, ekologiczny ogród, nocki w szkole, wycieczki i akcje wolontariackie.

Izba Regionalna

W centrum szkoły znajduje się pomieszczenie wzorowane na stuletnią chatę, pełniące rolę Izby Regionalnej.

Bibliografia

  • „Dzieje Dworu Radziszowskiego po 1945 Roku”
    • https://skarby.bliskokrakowa.pl/artykul/356/dwor-dzieduszyckich-w-radziszowie
  • Dobrowski Stanisław Józef, „Między Skawą a Skawinką”, Warszawa-Kraków 1986
  • „Historia Edukacji w Radziszowie”
    • https://sdm.upjp2.edu.pl/miejscowosci/radziszow
  • „Historia Oświaty w Radziszowie: Od Szkół Ludowych po Rolnicze”
    • https://zpo-wr500.edupage.org/a/tradycje-i-historia-sp
  • „Historia Szkoły w Radziszowie: Korzenie i Początki”
    • https://www.radziszow.edu.pl/o-szkole
  • „Jubileusz 150-lecia Szkoły w Radziszowie”
    • https://kuratorium.krakow.pl/jubileusz-150-lecia-szkoly-w-radziszowie/
  • „Kalendarium Radziszowa
    • https://www.naszradziszow.com
  • Kanior Marian, „Upadek i odrodzenie opactwa tynieckiego (1816-1939)”, „Rocznik Krakowski”, s. 83-84
  • „Radziszów: Szkoła Relacji i Nowoczesnej Edukacji”
    • https://wklasie.uniwersytetdzieci.pl/aktualnosci/sp-w-radziszowie-to-miejsce-bez-ocen-i-plaskiej-edukacji-relacja-z-wizyty-studyjnej
  • „Szkoła Powszechna im. św. Stanisława”
    • https://polska1926.pl/podpisy/535408
  • Zinkow Julian, „Wokół Tyńca i Skawiny. Przewodnik monograficzny”, Kraków 1995

Fotogaleria, fot. Jarosław Karasiński