Cofamy się do roku 1951! Artykuł z „Życia Warszawy” pt. „GROMADA POWSTAJE NA PODGÓRZU” odsłania sekrety realizacji filmu „Gromada” w urokliwym Radziszowie pod Krakowem! To był prawdziwy przełom w polskiej kinematografii!
Pionierska produkcja w plenerze
Aż 80% zdjęć kręcono na świeżym powietrzu! To był rekord! Filmowcy, reżyserzy Jerzy Kawalerowicz i Kazimierz Sumarski, przemierzyli ponad 40 wsi w poszukiwaniu idealnej lokacji! Radziszów okazał się strzałem w dziesiątkę! Ekipa spędziła tam aż trzy miesiące na przygotowaniach!
Pierwsze spotkanie z filmowcami – obawy i nieufność mieszkańców
Początki współpracy nie były łatwe. Mieszkańcy Radziszowa podchodzili do filmowców z rezerwą i nieufnością. Jak wspominali sami twórcy: „Bo cholera wie, co to za jedni — gadali ludziska — chodzi toto po wsi, zapisuje, jeszcze człowieka w gazecie opisze, albo co…”. Chłopi obawiali się, co z tego wyniknie, nie byli pewni intencji przyjezdnych i bali się ośmieszenia lub nieprzychylnego przedstawienia w prasie. Przezwyciężenie tych obaw i zdobycie zaufania mieszkańców było kluczowe dla powodzenia całego projektu filmowego. Na szczęście, z czasem udało się nawiązać nić porozumienia i wieś otworzyła się na filmowców.
Wieś „na niby” i prawdziwy szpak-aktor!
Przygotujcie się na zaskoczenie! W Radziszowie powstały makiety chat! Tak, to były dekoracje udające prawdziwe domy! A pamiętacie słynną jabłoń z filmu? Miała 7 TYSIĘCY sztucznych liści z woskowanego papieru! Ale to nie wszystko! Na planie pojawił się prawdziwy szpak, który stał się nieoczekiwanym bohaterem! Operator Andrzej Ancuta nie mógł się powstrzymać i nakręcił go!
Aktorzy „Gromady” – Gwiazdy i talenty z ludu!
„Gromada” to unikalne połączenie profesjonalizmu i autentyczności! Na ekranie zobaczymy zarówno znane nazwiska, jak i naturszczyków z okolicznych wsi!
Profesjonaliści na planie:
Bronisława Rachwalska, Barbara Jakubowska, Zofia Lubartowska, Ludwik Benoit, Władysław Pilarski, Aleksander Rycharski, Kazimierz Podgórski, Młynarczyk, De Woyna – Ci doświadczeni aktorzy wnieśli swoje umiejętności i warsztat, tworząc mocne charaktery na ekranie.
Amatorzy skradają serca widzów:
Marian Lupa jako średniak Wojciech – Chłop z krwi i kości! Marian Lupa, średniorolny gospodarz, stworzył autentyczną i poruszającą postać Wojciecha, chłopa walczącego o lepsze jutro dla swojej gromady. Jego naturalność i talent aktorski zachwyciły reżyserów!
Januszek Wawszczyk jako Pietrek – Dziesięcioletni Januszek, znaleziony aż w Krakowie, wcielił się w postać Pietrka. Jego dziecięca naturalność i niewątpliwy talent dramatyczny sprawiły, że Pietrek stał się jedną z najbardziej zapadających w pamięć postaci.
Jan Palichleb i Karol Ocetkiewicz – Mechanicy parowozowi, którzy zaskoczyli talentem aktorskim! Ich obecność na ekranie to dowód na to, że talent można znaleźć wszędzie!
Młoda ekipa filmowa
Za kamerą stanęli operatorzy Andrzej Ancuta i Tadeusz Korecki, muzykę skomponował Tomasz Kiesewetter, dekoracje stworzył Wojciech Krzysztofiak, a dźwięk ogarniał T. Altman. Kierownikiem produkcji był Tadeusz Karwoński. Dla większości z nich to był debiut przy pełnym metrażu!
O czym jest „Gromada”?
Sercem filmu jest wieś, gdzie toczy się codzienne życie mało i średniorolnych gospodarzy. Ale nad tą sielanką wisi cień kułaka, młynarza-wyzyskiwacza! Od lat okrada chłopów za przemiał zboża! Jednak świadomość klasowa wśród chłopów rośnie! Zaczynają rozumieć, że wyzysk trzeba powstrzymać! Wieś jednoczy się w postanowieniu budowy własnego, gromadzkiego młyna! To akt sprzeciwu wobec niesprawiedliwości! Ale chciwy młynarz nie zamierza oddać swojej pozycji! Rozpoczyna intrygi i podstępy, uruchamia całą „maszynerię kumoterskich szacherek”, by zablokować budowę nowego młyna! Film „Gromada” to dramatyczna walka o sprawiedliwość społeczną na wsi, pełna napięcia i emocji, osadzona w realiach ówczesnej Polski. Scenariusz powstał na podstawie reportażu prasowego!
—
Źródło:
Domena publiczna
Autor: Adam W. Wysocki
Życie Warszawy. R. 8, 1951 nr 206=2424 (30 VII)
Spółdzielnia Wydawnicza „Życie Warszawy”
Digitalizacja: Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego
Udostępnienie: Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
