Wieś Radziszów. Stan obecny kościoła parafialnego w Radziszowie.
Kościół parafialny w Radziszowie w roku 1729,
dnia 22 października wizytowany po raz ostatni, murowany,
pokryty gontem, jak to podają wcześniejsze wizytacje,
konsekrowany pod wezwaniem świętego Wawrzyńca, męczennika.
Dzień poświęcenia tego kościoła przypada w pierwszą niedzielę po
święcie świętego Franciszka. Prawo patronatu należy do
najdostojniejszego prymasa Królestwa, jako opata komendatoryjnego Tyńca.
Kościół ma trzy ołtarze. Pierwszy, większy, drewniany,
stoi na trzech stopniach kamiennych, ozdobiony malowidłami
i częściowo rzeźbą snycerską pozłacaną.
Stół ołtarzowy konsekrowany, murowany, z górną częścią kamienną.
Obraz Najświętszej Maryi Panny w drewnianej szacie, wprawdzie prosty,
lecz przyzwoicie srebrzony i pozłacany, zdobny; inny obraz,
namalowany na drewnie, zamyka tenże ołtarz.
Na tym samym ołtarzu, czyli w jego nastawie, znajduje się cyborium,
podobne do ołtarza i do niego przyłączone, zabezpieczone zamknięciem,
w którym przechowuje się Najświętszy Sakrament w puszce srebrnej, pozłacanej,
z podobnym wieczkiem, zamkniętej, okrytej tkaniną jedwabną.
Ołtarz drugi w większym chórze po stronie Ewangelii,
również drewniany, w swej strukturze podobny do ołtarza głównego,
również malowany i częściowo pozłacany.
Obraz świętej Katarzyny Dziewicy i Męczennicy,
ozdobiony podobnym strojem. Stół ołtarzowy murowany,
z górną częścią kamienną, konsekrowany,
ze stopniami ołtarza — dwa kamienne.
Ołtarz trzeci, także boczny, we wszystkim podobny w formie i rzeźbie,
ze stołem konsekrowanym, posiada obraz
świętego Wawrzyńca, patrona kościoła parafialnego,
drewniany, ozdobiony strojem srebrzonym i pozłacanym.
Chrzcielnica przy tym samym ołtarzu, kamienna,
osadzona na dwóch stopniach okrągłych,
w której znajduje się miedziana misa z wodą święconą,
przykryta pokrywą drewnianą, zamykana małą kłódką wiszącą.
Piscyna (zlew liturgiczny) za wielkim ołtarzem, od strony Ewangelii.
Oleje święte również po stronie Ewangelii, w mniejszym chórze,
w małej szafce umocowanej w ścianie,
przechowywane w naczyniach cynowych.
Strop kościoła ozdobiony deskami malowanymi.
Okien w kościele sześć: cztery większe i dwa mniejsze,
oprawione w ołów, z kratami żelaznymi.
Chór muzyczny drewniany, prosty, na którym znajduje się organy,
zwane pozytywem, o siedmiu głosach.
Stalle pod łukiem drewnianym po stronie Ewangelii,
stare i o prostej budowie, w mniejszym chórze.
Przylegająca do ściany.
Posadzka w całym kościele z ciosanego kamienia, natomiast pod stallami w większym chórze, dla wygody wiernych tam obecnych, nowo naprawiona – z desek.
Zakrystia murowana, sklepiona, jej drzwi główne obite żelazem od wejścia z kościoła,
posadzka ceglana. Okno w tejże zakrystii, jedno, obite kratą żelazną, zamykane małymi drzwiami okutymi żelazem.
W tejże zakrystii znajduje się stare szafisko oraz wielka skrzynia dębowa, mocno okuta żelazem, zamykana na dwie kłódki wiszące i jedną stałą; w tej skrzyni zwykło się przechowywać srebro kościelne.
Cmentarz otoczony drewnianym ogrodzeniem.
Dzwonnica drewniana, przy głównej bramie kościoła, przylegająca do murów tegoż, w której są dwa dzwony: większy i mniejszy, o których mówi się, że są poświęcone; z których większy jest pęknięty.
Porządek nabożeństw: w niedziele i święta odprawia się wtedy jutrznię małą o Niepokalanym Poczęciu, następnie różaniec, który zwykle odmawia się z upodobania ludu, potem katechizm lub kazanie, a na końcu msza konwentualna, którą nabożeństwo się kończy.
Rektorem kościoła jest czcigodny ksiądz (Jakub) Jacobus Lewis, na mocy prowizji apostolskiej z Nuncjatury, po konkursie publicznym dokonanym w roku 1746.
Dnia 13 maja został mianowany i ustanowiony przez Najdostojniejszego i Najprzewielebniejszego administratora diecezji krakowskiej, komisarza deputowanego, w roku 1746.
Dnia 24 maja został wyświęcony jako wikariusz substytut przez Najdostojniejszego pana kardynała Lipskiego, biskupa krakowskiego, w roku 1745.
Dnia 26 kwietnia roku 1748 został dopuszczony do słuchania spowiedzi.
Dnia 5 lipca na dwa lata osobiście zamieszkał przy beneficjum.
Uposażenie kościoła
Ten kościół posiada w darowiźnie:
Pierwsze pole – za „Mogielkaglicum” (pole za mogiłą), rozpoczynające się od rzeki otaczającej tę wieś i rozciągające się w stronę granicy wsi Jurczyce, i sięgające aż do odległości czterech stajań, szerokości siedemdziesięciu ośmiu bruzd; przy tym polu znajduje się łąka.
Drugie pole – w miejscu zwanym Lipie, wielkości dziesięciu stajań, szerokości trzydziestu bruzd; po lewej stronie przy tym polu znajduje się ogród, a pole to dochodzi do rzeki i rozciąga się aż do granicy jurczyckiej.
Trzecie pole – w miejscu zwanym Chorzyzna, wielkości dziesięciu stajań, szerokości sześćdziesięciu siedmiu…
Pole rozciągające się aż do granicy wsi Wola, oddzielone własnymi granicami, w którym znajdują się trzy małe łąki.
Czwarte pole – w miejscu zwanym w Tarniów, od drogi w kierunku młyna bułkowiańskiego, u podnóża góry lasu radziszowskiego, leżące rozproszone, o wielkości siedmiu stajań, w których nalicza się dwieście cztery bruzdy; w obrębie tego pola znajdowało się dziewięć stawów, obecnie jednak opuszczonych i wyschniętych, a z nich zbiera się siano. W tym samym miejscu znajduje się mały las dębowy, długości i szerokości dwóch stajań, wznoszący się ku górze.
Piąte pole, zwane Majchrowska, ma w krótszym wymiarze czterdzieści trzy staje, a zawiera w sobie sześćset trzydzieści dwie bruzdy.
Szóste pole, zwane Juszyniowska, podobnie ma w krótszym wymiarze trzydzieści trzy staje, a obejmuje czterysta czterdzieści dwie bruzdy krótsze. To właśnie piąte pole posiadają w częściach (dzierżawach) miejscowi kmiecie, którzy proporcjonalnie do wielkości ziemi przez jeden dzień w tygodniu pracują dla plebana lub pełnią inne powinności; obecnie istnieje ich sześciu.
Szóste pole zaś Juszrniowska – jedno posiada pracowity kmieć Juszrnia i dla plebana pracuje trzy dni w tygodniu pieszo, albo półtora dnia przy pomocy bydła pociągowego.
Ponadto kościół otrzymuje z całej wsi oraz z dworu w Radziszowie w sumie trzydzieści sześć miar żyta i tyleż owsa według miary krakowskiej, lecz zgodnie z opisem wizytacji oborskiej z roku 1663 powinni oddawać według miary kazimierskiej.
Również na mocy zapisu tej samej księgi, jak i na mocy wizytacji poznańskiej z roku 1617, a także kazimierskiej oraz oborskiej z roku 1663 i regowskiej z roku 1679, mieszkańcy tejże wsi, konsolidując i podsumowując, posiadają dwa…
Łan ziemi, a poza tym dwóch dzierżawców, z których należy się dziesięcina temu kościołowi; z pól tego rodzaju obsiewanych przez dwór i przez mieszkańców pobiera kościół dziesięcinę snopową, którą poddani dworscy własnymi wozami zwykli zwozić do spichlerza plebańskiego.
Ponadto pleban ma wolne prawo wyrębu drewna w lasach radziszowskich na opał i potrzeby swego domu plebańskiego.
Ma również wolne prawo łowienia ryb w rzece zwanej Sławnika, przepływającej przez tę wieś.
Ma także browar naprzeciw rezydencji plebańskiej, drewniany, na własnym gruncie postawiony, który należy do plebana.
Posiada dom mieszkalny obok kościoła, zbudowany z drewna, kryty gontem, wystarczająco wygodny dla niego, a pod tym samym dachem, po przeciwnej stronie, znajduje się piec dla rodziny, zwany inaczej piekarnią.
Obok tego domu znajdują się sady z niektórymi drzewami owocowymi. Ponadto budynki gospodarcze.
Do parafii należą wsie Radziszów i Jurczyce. Do spowiedzi wielkanocnej przystąpiło pięciuset czterech wiernych.
Inwentarz zarówno gospodarczy, jak i sprzętów kościelnych znajduje się na karcie 134, na końcu.
Dekret czyli zarządzenie dla kościoła parafialnego w Radziszowie
Dobry porządek tego domu Bożego stwierdziliśmy i wpisujemy pochwałę dla przezornego rektora tego miejsca, czcigodnego księdza (Jakuba) Jacobo Lewis, ustanowionego 24 maja 1746 roku, a to, co w naszej obecnej wizytacji zauważyliśmy do wykonania, zobowiązaliśmy jego samego, aby to uczynił.
Chrzcielnica ma być pobielona, a basen tegoż źródła pogłębiony i dostosowany.
Naczynie do przechowywania olejów świętych należy przygotować, mały srebrny krzyż trzeba naprawić, korporały dziurawe jedne odnowić, inne przeznaczyć do innego, lecz świętego użytku; obrusy ołtarzowe przechowywać w większej czystości.
Naczynie do przenoszenia Najświętszego Sakramentu do chorych należy przelać (odnowić).
Zamknięcie w zakrystii należy uczynić mocniejszym, a tymczasem jak najszybciej zamknąć zakrystię na trwalszą kłódkę wiszącą.
Należy przygotować osłony i nakrycia na ołtarze.
Agendę obrzędów naprawić, procesjonał zakupić, większy dzwon, który jest pęknięty, przelać (przelać metal i odnowić). Dach kościoła, szczególnie od północy, oraz ossuarium naprawić, uzupełnić brakujące rynny, czerwone, fioletowe i zielone barwy (we wnętrzu) odnowić.
Nowe konfesjonały należy zakupić i ustawić w nawie kościoła.
Śpiewy (kanony) do mszy żałobnych odnowić.
Księgę do spisywania praw i przywilejów kościoła, które zostały nam częściowo przedstawione, i inne, które sam rektor kościoła winien zebrać, należy zakupić; prawa i księgi rejestrowe dotyczące posiadłości kościelnych, które wspierają posiadanie dóbr, zebrać i wpisać do tej księgi, uwierzytelnione przez osobę publiczną.
Również prawa szpitala (przytułku) lub jemu służące odpowiednio…
O prawach i uposażeniu
Potwierdzenie posiadania tych dóbr przez najdostojniejszego i najprzewielebniejszego ordynariusza miejsca z roku 1704, dnia 11 lipca, jak wynika z księgi kościelnej, należy wyszukać w aktach i wyjąć, a te prawa należy przywrócić do ich pierwotnego stanu.
Także szpital (przytułek) oraz dom organisty, który pełni funkcję szkoły parafialnej, winien być przez parafian, którzy zgodnie z obowiązkiem twierdzą, że to do nich należy, i którzy publicznie to przyjęli na siebie utrzymywać; szkoła ta przez tychże parafian winna być opłacana i utrzymywana.
Żyd, który z dóbr duchowych w Radziszowie korzysta, należących do opactwa tynieckiego, utrzymywany przez dzierżawcę lub najemcę, mieszkający w browarze, powinien być jak najszybciej z tych dóbr usunięty – należy to poważnie rozważyć.
Rekolekcje duchowe, na mocy wydanego procesu, mają być ogłoszone.
Należy posiadać pieczęć kościoła.
Wypis z naszej obecnej wizytacji wraz z inwentarzem sprzętów kościelnych należy zapisać w księdze kościelnej, aby zachować dalszą pamięć.
W karmieniu duchowym powierzonej mu przez Pana owczarni niech nie zaniedba kontynuować gorliwości, którą rozpoczął.
Dekret niniejszy ma być przedstawiony na kongregacji dekanalnej.
Dano w roku Pańskim 1748, dnia 12 września.
Przekład z języka łacińskiego na język polski wykonany przy użyciu AI.
Autor wpisu na niniejszejszej stronie: Jarosław Karasiński
Transkrypcja pisanego tekstu łacińskiego przy użyciu AI:
VILLA RADZISZOW
Status modernus Ecclesiæ Parochi-
alis in Radziszow.
Ecclesia Parochialis in Radziszow Anno 1729.
Die 22. Octobris visitata ultimariè, murata,
scandulis tecta ut visitationes anteriores declarant,
consecrata Tituli Sancti Laurentij Martyris.
Dies Dedicationis illius Dominica prima post
Festum Sancti Francisci, Ius patronatus Cel…
…sissimi Primatis Regni, uti Abbatis Commen-
datarij Tyniecens. Altaria habet tria. Primum
majus ligneum super gradibus tribus lapideis
stans, depictum ac aliquibus partibus arte scul-
ptorea efformatis, deauratis, ornatum. Mensa con-
sacratâ murata, aparte superiori lapidea, Imago
B. M.æ Virginis veste lignea quidem, sed
decenti inargentata et deaurata, ornata, alterâ
Imagine in ligno depicta clauditur. In eodem
Altari seu Aræna illius, extat Ciborium Alta-
ris consimile et eidem annexum clausurâ muni-
tum in quo Asservatur Sanctissimum
Sacramentum in Pyxide argenteâ deauratâ,
operculo simili clausâ, veste sericea obsito.
Altare Secundum in majori Choro Aposte Evan-
geli, similiter ligneum altari majori in sua
structura conforme et similiter depictum et per-
partes deauratum, Imago Sanctæ Catharinæ
Virginis et Martyris veste simili decorata, men-
sa murata aparte superiori lapidea consecrata,
gradus Altaris duo lapidei. Altare Tertium
eiusdem collaterale in omni forma et sculptura
simile, Mensa similis consecrata, Imago
Sancti Laurentij Patroni Ecclesiæ parochialis,
ligneu veste inargentata et deaurata ornata.
Baptisterium circa idem Altare lapideum
super duobus gradibus circutaribus fixum,
in quo Lebes æreus cum aqua benedicta oper-
culo ligneo vecti, tegitur a sera pensili par-
va clauditur. Piscina post majus Altare a cor-
nu Evangelij. Olea Sacra pariter ad unum Evan-
gelij in minori Choro in armariolo parvo pa-
rieti affixo, in vasculis stanneis conservan-
tur. Tabulatum Ecclesiæ asseribus depictis.
Fenestræ in Ecclesia Sex, quatuor majores et duæ.
minores in plumbo, cratibus ferreis obtusæ.
Chorus musicus ligneus simplex, in quo Orga-
num alias Positivum vocum Septem. Suppel-
stus sub arcu ligneus a parte Evangelij ve-
teris et simplicis structurae, in minori Choro,
parieti adnexus. Pavimentum per totam Eccle-
siam de lapide secto, sub Scannis vero in ma-
jori Choro ad commodum populi existentibus,
et noviter reparatis, asseritium. Sacrarium
muratum, concameratum fores illius integralis
ter ferro obducta ab ingressu ex Ecclesia, Pavi-
mentum lateritium. Fenestra in eodem Sacrario.
una, crate ferrea obducta, parvis foribus ferro
obtusis clauditur. Extant in eodem Sacrario
vetus Armarium et Arca magna quercina
ferro firmiter obducta, seris binis pensilibus,
et una fixa occiditur, in qua arca argenteria
Ecclesiæ conservari solet. Cæmeterium septi-
mentis ligneis circumdatum. Campanile ligne-
um ad Portam majorem Ecclesiæ parietibus illi-
us muratis adnexum in quo Campanæ duæ ma-
jor et minor, quæ dicuntur esse benedictæ, qua-
rum una major est concussa. Ordo Devotio-
nis Diebus Dominicis et Festis peragitur tunc
Matutinum Officium parvum de Immaculatâ
Conceptione, tandem Rosarium ex populi prædi-
lectione decantari solet, tandem Catechismus vel
Concío, demum Missa Conventualis Devotio fini-
tur. Rector Ecclesiæ Adm. Rndus Jacobus Le-
wis, vigore Provisionis Apostolicæ ex S. Nun…
…tura post Concursum publice factum 1746.
Die 13. Maj emanatæ, Institutus per Illmū
et Reverendissimum Administratorem Episco-
patus Cracoviensis Commissarium Deputatum
Ao 1746. Die 24. Maj. Ordinatus pro Vic.
substitu per Eminentissimum Dominum
Cardinalem Lipski Episcopum Cracovien.
Anno 1745. Die 26. Aprilis, Approbatus ad
excipiendas Confessiones Anno 1749. Die
5ta Julij ad duos annos qui personaliter
in Beneficio hic residet.
Dos Ecclesiæ.
Hæc Ecclesia habet pro Dote Primum agrum
za Mogielkaglicum, incipientem a Fluvio, Villam
hanc circumvalluente, et protenditur versus granici-
tem Villæ Jurczyce, et extenditur ad Stadium qua-
tuor in latum Septuaginta octo sulcos compre-
hendentiâ, penes quem agrum habet pratum.
Secundum Agrum in loco Lipie dicto Stadium
decem in latum Sulcos Triginta comprehen-
dentem, aparte sinistra circa hunc agrum
habet Hortum, et hic ager inspicitur a Fluvio,
et protenditur ad granitiem Jurczycensem.
Tertium Agrum in loco Chorzyzny vocato, Sta-
dium decem in latum ad Sexaginta Septem
Sulcos ad granitiem Villæ Wola protensum, su-
is limitibus distinctum intra quem agrum
extant tria exigua prata. Quartum agrum in
loco w Tarniu dicto, à via versus molendinum
Bulkoviense, ad pedem montis sylvæ Radziszó-
vien: sparsim jacentem ad Stadium Septem, in
quibus Sulci ad proxens Ducenti quatuor nu…
merantur, intra hunc agrum fuerunt Piscinæ
Novem, ad præsens autem desolatæ exsiccatæ
et fœnum ex illis colligitur. In eadem positione
habet parvam Sylvam quercinam in longum
et latum ad Stadia duo ascendentem. Quintum
Agrum Maychrowska nominatum Stadia bre-
viora quadraginta tria, Sulcos autem Sexcen-
tos triginta duos in se continentem. Item
Sextum Juszyniowska dictum similiter bre-
viora Stadia Triginta tria habentem, quæ Sta-
dia Sulcos Quadringentos quadraginta duos
breviores comprehendunt. Hunc vero agrum 5tu
per particulas habent sibi inquilini exquisi…
et justa proportionem glebe, per unum diem se-
ptimanatim laborant Plebano, vel aliqua officia
absolvunt, et ad presens extant Predeccem Sex-
tum verò agrum Juszrniowska, unus possidet La-
boriosus Juszrnia, et laborat Plebano tres dies
septimanatim pedester vel unum et medium cum
pecoribus laborare tenetur. Item habet Mysa-
sia de tota Villa ac à Curia Radziszow quæ prae-
num in Summa percipit Mestratas Sliginio
Triginta Sex et toidem avenæ Mensuræ Cra-
coviensis, juxta verò descriptionem Visitationis
Oborscianae de Anno 1663, justam debent.
tur mensura Casimiriensis. Item vigore descri-
ptionis ejusdem Libri, tum vigore Visitationum
Poznana 1617, ac Casimiriensis necnon Obor-
scianae 1663, atque Regoviariae 1679, consorii:
ptis ac Sublectis ejusdem Villae habent duo…
Laneus, ac post duos Pabernatores debetur De-
cima huic Ecclesiæ et hujusmodi agri per Cu-
riam a per Incolas seminantur, de quibus per-
cipit Decimam Manipustarem Ecclesia huic, et
eandem Subditi Curiales ad horrea Plebaniâ
suis curribus convehere solent. Item habet
Plebanuś liberam incisionem lignorum in Syl-
vis Radziszoviens pro foco et commodo Domûs
suæ Plebanalis. Item habet liberam piscatio-
nem in Fluvio Slawnika dicto, hanc Villam
alluent. Item habet Brazatotocorum ex oppo-
sito Residentiæ Plebanalis ligneum a propii-
nationem in fundo suos facit Plebanuś. Item
habet …
habet Domum residentialem prope Ecclesiam de
ligno constructam, scandulis tectam satis pro
se commodam ac sub eodem tecto ex opposito
hypocaustum pro familia, alias Pictarnia.
Item circa hanc Domum extant Pomaria cum
aliquibus arboribus fructiferis. Item Oecon-
mica aedificia. Villæ ad Parochiam Radzi-
szow et Jurczyce. Confessi pro Paschate
Quingenti quatuor.
Inventarium tam Oeconomicum quam Supel-
lectilis Ecclesiasticæ videatur fol. 134, ad finem.
Decretum seu Ordinatio pro Eccle-
sia Parochiali in Villa Radziszow.
Bonum ordinem hujus Domus Domini inve-
nimus, providæ hujus Loci Rectori Adm. Rdo
Jacobo Lewiis Anno 1746. Die 24. Maji ins-
titute, laudem adscribimus, quæ vero in pro-
senti Visitatione Nostra observavimus ad ex-
equenda, eundem obligavimus. Lexem Forn…
tis Baptismalis dealbari ac Piscinam ejus-
dem Fontis profundius effodi, et adaptari, Va-
sculum pro Sacris Oleis conservandis tum
crucem parvam argenteam reparari, Corpo-
ralia foraminosa, alia refici, alia ad usum ali-
um modo Sacrum converti; Linthœsta Palla-
rum mundius conservari; Vasculum pro de-
ferendo Sanctissimo ad infirmos, transfundi;
Clausuram in Sera fixa ad Sacrarium firmi-
orem haberi, ac interea quamprimum Sera
firmiori pensili claudi, tela cerata mappis…
supponenda, et tegumenta Altaribus adhiberi,
Agendam Rituum reparari, Processionale com-
parari, Campanam majorem concussam trans-
fundi, Tectum Ecclesiæ præsertim à Septen-
trione tum Ossarium refici, defectum Pluv-
iarium, rubri, violacei, et viridis colorum sup-
pleri. Confessionalia nova comparari et in
patulo Ecclesiæ locari, Canones pro missis de
Requiem reparari, Librum ad describenda
munimenta ac jura Ecclesiæ sparsim no-
bis remonstrata, et alia per se Rectorem Eccle-
siæ conquirenda, comparari eidem, jura ac
Regestra ad possessionem Dotis Ecclesiæ fau-
entia, conquirí eidemq. Libro comparando per
aliquam Personam Publicam legalisando, com-
scribi et inseri; tum pariter jura Xenodochii
seu Hospitali servientia, et respective ap…
probationem Dotis illius per Illustrissimum
et Reverendissimum Dominum Loci Ordina-
rium de Anno 1704. Die 11. Mensis Julij,
prout ex Registro Ecclesiæ deducitur, Subse-
cutam ex Actis conquirí et extrahi, eademq.
Jura ad suum primævum Statum reduci idemq.
Xenodochium necnon Domum Organarij, quæ
vicem Scholæ Parochialis gerit, per Parocha-
nos id ex debito sibi compotese asseverantes,
et in publico examine hoc onus in se assumen-
tes, ac Scholæ regiam per eosdem Parochianos
salariatam, provideri procuret. Judæus ut
ex Bonis Spiritualibus his Radziszow
ad Abbatian…
ad Abbatiam Tyniecensem spectans, per Arenda-
torem seu Tenutarium conductus in Braxato-
rio commorans, ut quamprimum de his Bonis
expellatur, serio animadvertat. Recollectiones
Spiritûs vigore Processûs emanati, indictas, tum
Sigillum Ecclesiæ haberi; Extractum præsen-
tis Visitationis Nostræ Libro Ecclesiæ unâ
cum Inventario Supellectilis Ecclesiasticæ
adnotari, memoriâ teneat ulteriorem; in pa-
scendo pabulo Spirituali Gregi sibi à Domino
concredito, diligentiam quam cœpit, continu-
are non omittat. Decretum præsentis in Con-
gregatione Decanali producatur. Datum An-
no Domini 1740. Die 12. Septembris.
Źródło:
Nazwa zespołu
Akta wizytacji biskupich
Lokalizacja
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Czas powstania
1748 r.
Twórca
Andrzej Stanisław Kostka Załuski
Cyfrowe archiwum ARCHIDIECEZJI KRAKOWSKIEJ
Autor opracowania archiwa
